ANIMACJE FILMOWE

SE-Ma-For

Początki animacji w kraju to film „Za króla Krakusa” z 1947 roku. Od jego premiery liczy się historia studia SE-MA-FOR i historia polskiej animacji. Zenon Wasilewski (1903-1966) - reżyser i animator tego filmu jeszcze przed wojną dał się poznać jako malarz, karykaturzysta i rysownik prasowy, publikujący swe prace w “Cyruliku Warszawskim” i “Szpilkach”. Z tego okresu pochodzą karykatury, w których wykorzystał postacie wykonane z plasteliny. Pierwsze poważniejsze próby z animacją lalkową też pochodzą sprzed wojny, ale z kręconego wtedy “Króla Krakusa” nie zachował się żaden ślad.

Po wojnie Wasilewski, jak wielu innych filmowców znalazł się w Łodzi, gdzie ulokował się przemysł filmowy. Prawdopodobnie już w 1946 roku rozpoczął prace przy realizacji pierwszego filmu lalkowego. Pracownię urządził we własnym mieszkaniu przy ulicy Radwańskiej. W książce Antoniego Bańkowskiego i Sławomira Grabowskiego wydanej z okazji 50 lecia Se-ma-fora zamieszczono wspomnienia asystenta operatora Wacława Fedaka tak opisującego pracę przy „Krakusie”:

„Niewielki zespół rwał się do pracy, nie mając wielu podstawowych narzędzi, no i pełnej wiedzy o tej nieznanej technice filmu animowanego. Kilkunastoosobowy zespół entuzjastów animacji prześcigał się w pomysłach na rozwiązanie licznych problemów technicznych i artystycznych. Lalki były wykonywane z najprzeróżniejszych materiałów – drewna, gipsu, drutu, gumy, a nawet chleba. Wymyślano różne sposoby mocowania lalek na planie, to na śrubki wkręcane w stopki lalek spod dekoracji, gdzie zwykle musiał tkwić któryś z pracowników, to na zaciski, to znów na sprężynujące zatrzaski, które z taką siłą uderzały w podłoże, że odklejały się elementy dekoracji lub łamały konstrukcje lalek. Stara kamera “Erneman” została przystosowana do zdjęć poklatkowych, wykorzystując przyciąganie ziemskie, a mianowicie – na koło zamachowe kamery został nawinięty sznurek, z przywiązanym na samym końcu 2 kg ciężarkiem. Po zwolnieniu specjalnej blokady ciężarek spadał w dół, pociągając sznurek, a ten rozwijając się powodował pełny obrót koła, naświetlając jedną klatkę filmu. Zrobienie następnej klatki wymagało ponownego nawinięcia sznurka na koło. Takim sposobem, klatka po klatce powstawał film “Za króla Krakusa”. Ten czarno-biały film trwał 18 minut. Premiera odbyła się na jesieni 1947 roku i było to duże wydarzenie. Krytycy chwalili Wasilewskiego, za inwencję, dowcip. Oczywiście film teraz już trochę trąci myszką, ale błędem byłoby ocenianie filmów archiwalnych według dzisiejszych standardów. Takie były początki - prehistoria Se-ma-fora.

Od tamtych lat w Se-ma-forze powstało ponad 1400 filmów (w tym około 800 lalkowych), które zdobyły na całym świecie kilkaset nagród i wyróżnień, na czele z dwoma OSKARAMI, za film Tango Zbigniewa Rybczyńskiego w 1983 r. i „Piotruś i wilk” Suzy Templeton w 2008 r. Oprócz wielu reżyserów i animatorów, w różnych okresach istnienia Studia współpracowali z nim polscy artyści i twórcy różnych dziedzin sztuki: kompozytorzy – Krzysztof Penderecki, Krzysztof Komeda, Michał Urbaniak, Piotr Hertel,Janusz Hajdun, Marek Wilczyński, Jerzy Matuszkiewicz, Piotr Marczewski, Waldemar Kazanecki, Zofia Stanczewa, Andrzej Rokicki, Adam Walaciński, Jan Kanty Pawluśkiewicz, Wojciech Lemański; scenarzyści Sławomir Grabowski, Antoni Bańkowski, Adam Ochocki, Czesław Janczarski, Marek Nejman, Maria Kossakowska; scenografowie: Zbigniew Rychlicki, Adam Kilian, Karol Baraniecki, Edward Lutczyn, Eryk Lipiński...

Najpierw Se-ma-for zasłynął jako pierwsza i jedyna w Polsce wytwórnia filmów lalkowych, aby wkrótce rozwinąć pełny wachlarz swoich możliwości twórczych we wszystkich gatunkach, także w dokumencie i fabule. Wspomnieć należy o bardzo popularnych lalkowych serialach dla dzieci: „Miś Uszatek”, „Przygody misia Colargola”, „Pingwin Pik-Pok”, „Trzy misie”, „Maurycy i Hawranek”, „Kolorowy świat Pacyka”, „Muminki”, „Czarnoksiężnik z Krainy OZ”, „Plastusiowy pamiętnik” itd. W Se-ma-forze powstawały też seriale rysunkowe dla dzieci „Przygody kota Filemona”, „Zaczarowany ołówek”, „Przygód kilka wróbla Ćwirka” oraz filmy eksperymentalne (m. in. Zbigniewa Rybczyńskiego, Stefana Schabenbecka, Hieronima Naumana). Studio istniało pod różnymi nazwami – najpierw było to Studio Filmów Kukiełkowych "Filmu Polskiego", później Oddział Filmów Lalkowych łódzkiej wytwórni filmowej, potem samodzielne Studio Filmów Lalkowych w Tuszynie, od 1960 r. Studio Małych Form Filmowych Se-ma-for, od 1990 r. Studio Filmowe Semafor. Po decyzji o likwidacji państwowego Studia Filmowego Semafor, w listopadzie 1999 r. grupa realizatorów z tej instytucji, pod przywództwem producenta Zbigniewa Żmudzkiego, założyła spółkę prawa handlowego, która wprawdzie nie jest następcą prawnym, ale kontynuatorem programowym i ideowym słynnego państwowego studia. W nazwie Spółki: „Se-ma-for” Produkcja Filmowa, nawiązano do tradycji, używając starego, sprzed roku 1990, logo „Semafora”. Przewodniczący Komitetu w piśmie z dn. 16.12.1999 r. zaakceptował zamiar występowania spółki pod nazwą „SE-MA-FOR”.

Se-ma-for, pomimo różnych zawirowań istnieje i ma się dobrze, realizuje coraz więcej filmów, zwłaszcza debiutów absolwentów łódzkiej Szkoły Filmowej. Dwa lata temu studio przeniosło się z ulicy Pabianickiej na ulicę Targową 1/3 do pofabrycznego budynku warsztatowego starej elektrociepłowni EC1. Dwa lata temu powstała też Fundacja Filmowa Se-ma-for, która uzyskała status organizacji pożytku publicznego. Do ważnych zadań fundacji należy prowadzenie Muzeum Bajki Se-ma-fora, gdzie zwiedzający mogą zobaczyć lalki i dekoracje ze słynnych animacji, sprzęt filmowy, mogą wysłuchać ciekawych opowieści o tym jak się realizuje filmy i zobaczyć je na ekranie. Muzeum cieszy się wielką popularnością, w roku 2009 odwiedziło je ponad 15 tysięcy gości.